Gebelikte Hipertansiyon (Hamilelikte Yüksek Tansiyon)
Gebelikte hipertansiyon, anne adayında kan basıncının normal değerlerin üzerine çıkması durumudur.
Kan basıncı 140/90 mmHg ve üzerinde ölçüldüğünde yüksek tansiyon olarak kabul edilir.
Gebeliğin hipertansif hastalıkları, gebeliklerin %10’unda görülür.
Hamilelikte hipertansiyon hem annenin hem de bebeğin sağlığını etkileyebileceği için düzenli takip ve tedavi gerektirir.
Tansiyon (Kan Basıncı) Nasıl Doğru Ölçülmelidir?
Kan basıncı ölçümü (tansiyon ölçümü), kalbinizin kanı damarlara ne kadar basınçla pompaladığını anlamak için yapılır. Doğru ölçüm yapmak, doğru tanı ve tedavi için çok önemlidir.
Ölçüm sırasında dikkat edilecekler:
• Oturur pozisyonda olun
• Dinlenin: Ölçümden önce en az 5-10 dakika sakin bir şekilde oturun.
• Kıyafet sıkmamalı: Ölçüm yapılacak kol çıplak olmalı veya koldaki giysi sıkmamalıdır.
• Konuşmayın: Ölçüm sırasında konuşmayın ve hareket etmeyin.
• Manşon uygun büyüklükte olsun: Kola göre çok dar ya da çok geniş manşon yanlış sonuç verir.
• Kol kalp hizasında: Kolunuz gevşek ve desteklenmiş olsun; manşon (kolluk) kalp seviyesinde olmalı.
• Kafein ve sigara yok: Son 30 dakika içinde kahve, çay, kola içmeyin ve sigara kullanmayın.
• Ölçümü tekrarlayın: En az 4 saat ara ile en az 2 ölçüm yapılmalı.İlk ölçülen tansiyon çok yüksekse 2. Ölçüm daha erken yapılabilir.
Gebelikte Hipertansiyon Türleri
Gebelikte yüksek tansiyon farklı şekillerde görülebilir:
Gebelik Hipertansiyonu (Gestasyonel Hipertansiyon)
Hamileliğin 20. haftasından sonra ortaya çıkar ve doğumdan sonra genellikle düzelir.
İdrarda protein kaçağı yoktur.
Preeklampsi (Gebelik Zehirlenmesi)
20. haftadan sonra gelişen yüksek tansiyona, idrarda protein kaçağı (proteinüri) veya organ tutulum bulguları (trombosit düşüklüğü, böbrek yetmezliği, bozulmuş karaciğer enzimleri, akciğer ödemi, baş ağrısı veya bulanık görme ve gözlerde sinek uçuşması gibi görme bozuklukları) eşlik eder.
Anne ve bebek için ciddi riskler taşır.
Preeklampsi başladığı zamana göre:
• Erken başlangıçlı: 34. Gebelik haftasından önce başlamış
• Geç başlangıçlı : 34. Gebelik haftasından sonra başlamış
Tansiyon yüksekliği, laboratuvar ve eşlik eden bulgulara göre:
• Hafif preeklampsi
• Şiddetli preeklampsi:
Tansiyon >160/100 mmHg, trombosit <100.000, kreatinin >1.1, kc enzimlerinin 2 kattan fazla artması, solunum, beyin, görme ile ilgili klinik bulguların eşlik etmesi.
• Proteinüri:
24 saatlik idrarda protein miktarının >300 mg/gün olmasıdır.
• Eklampsi:
Preeklampsi tanılı gebede havale (nöbet) gelişmesine eklampsi denir. Nöbetler hamilelikte, doğum sırasında, doğum sonrasında gelişebilir. Tıbbi acil bir durumdur.
• HELLP Sendromu:
Preeklampsi tanısı olan gebede karaciğer enzimlerinde yükselme, trombosit sayısında düşme, kanamaya meyil gelişmesidir. Tıbbi acil durumdur, en yakın zamanda doğum yaptırılmasını gerektirir.
• Kronik Hipertansiyon:
Anne adayında hamilelik öncesinden beri var olan veya 20. haftadan önce saptanan yüksek tansiyondur.
Gebelik öncesi tansiyon ilacı kullanımı varsa, tansiyon ilacıyla normal bile olsa kronik hipertansif gebe kabul edilir. Gebe kalmadan önce veya gebeliğin erken dönemlerinde kullanılan tansiyon ilaçları gözden geçirilip hamilelikte güvenli ilaçlarla değiştirilebilir.
Hamilelikte en güvenli tansiyon ilacı metil dopadır. ACE inhibitörleri bebekte anomali yapma riski nedeniyle hamilelikte kullanılmaz.
• Kronik Hipertansiyona Eklenen Preeklampsi:
Kronik hipertansiyonu olan bir anne adayında gebelik sırasında preeklampsi bulgularının gelişmesidir.
Mevcut tansiyonun yükselmesi ve/veya yeni başlayan proteinüri ve/veya mevcut proteinürinin artması uyarıcı bulgulardır.
Kronik hipertansiyonu olan bir gebede yakın tansiyon takibi, laboratuvar testleri, ultrason ile yakın takip edilip bu bulguların gelişip gelişmediğinin erken tespiti oldukça önemlidir.
Nedenleri ve Risk Faktörleri
Hamilelikte yüksek tansiyona yol açabilecek durumlar:
• İlk gebelik
• 35 yaş üstü veya 18 yaş altı gebelikler
• Çoğul gebelik (ikiz, üçüz vb.)
• Daha önceki gebelikte hipertansiyon
• Ailesel preeklampsi öyküsü
• Obezite
• Gestasyonel Diyabet, Tip 2 diyabet,
• Böbrek hastalığı, Damar hastalığı, Lupus, Antifofolipid sendromu gibi ek hastalıklar
Belirtiler
Hamilelikte yüksek tansiyon her zaman belirti vermeyebilir. Ancak aşağıdaki şikayetler varsa mutlaka doktora başvurulmalıdır:
• Baş ağrısı
• Bulanık ya da çift görme
• Ani kilo artışı ve ellerde-yüzde şişlik
• Mide üstü (epigastrik) ağrı veya sağ üst karın ağrısı
• Ani nefes darlığı
• Ani ödem gelişimi
Tanı Nasıl Konulur?
• Düzenli tansiyon ölçümü
• İdrar testleri (protein kaçağı için)
• Kan testleri (karaciğer ve böbrek fonksiyonları, pıhtılaşma)
• Ultrason ve bebeğin iyilik hali değerlendirmeleri
Anne ve Bebeğe Olası Zararları
Gebelikte yüksek tansiyon tedavi edilmezse şu riskler ortaya çıkabilir:
• Plasenta yetmezliği → bebeğe oksijen ve besin taşınması bozulur
• Bebeğin gelişme geriliği
• Erken doğum riski
• Plasentanın erken ayrılması (plasenta dekolmanı)
• Nöbet geçirme (eklampsi)
• Anne için organ hasarı (böbrek, karaciğer, beyin)
Tedavi ve Takip
Tedavi şekli yüksek tansiyonun şiddetine ve annenin-bebeğin durumuna göre değişir:
• İlaç tedavisi:
Gebelikte kullanılabilen güvenli tansiyon ilaçları ile tansiyon kontrol altına alınır.
• Yakın izlem:
Sık muayeneler, tansiyon ve kan testleri ile takip yapılır.
• Hastane yatışı:
Tansiyon çok yüksekse veya şiddetli preeklampsi varsa anne adayı hastaneye yatırılır.
Eklampsi riski yüksek gebelere, önleyici tedavi olarak magnezyum sülfat tedavisi verilir ve buna doğum sonrasında da devam edilir.
* Takip ve tedavinin amacı kan basıncını düşürmek, eklampsi gelişmesini engellemek ve mümkün olduğunca doğum zamanını geciktirmektir.
• Doğum zamanı:
Preeklampsinin kesin tedavisi doğumdur.
Gestasyonel hipertansiyon, şiddetli olmayan preeklampsi,şiddetli özellikler taşımayan superempoze preeklampsi tanılı, anne ve bebeğin durumu stabil olan gebelikler 37 0/7, ek komplikasyonları olmayan kronik hipertansiyonu olan gebeler 38 0/7 haftaya kadar doğum için beklenir.
Bazı durumlarda erken doğum gerekebilir. Doğum kararı verilirken gebeliğin devamı sonucu artan riskler ile erken doğuma bağlı olabilecek riskler değerlendirilip karar verilir.
Tedaviye rağmen ağır bulguların devam etmesi durumunda, anne veya bebeğin durumunun kötüleşmesi söz konusuysa, plasentanın erken ayrılması, eklampsi ve HELLP sendromu gibi durumlarda gebe beklemeden doğurtulur.
• Doğum şekli: Doğumda ilk tercih vajinal doğumdur, ancak vajinal doğumun mümkün olmadığı durumlarda veya acil doğum gerektiren durumlarda sezaryen tercih edilir.
• Anestezi şekli: Hastanın durumu ve kan değerlerine göre anestezi hekimi genel anestezi veya epidural-spinal anestezi tercih edebilir.
Preeklampsi Önlenebilir mi?
Preeklampsi kesin olarak önlenemez ancak risk faktörleri olan hastaların hamilelikten önce kilolu ise zayıflaması, tansiyon yüksekliği varsa bunun hamileliğe uygun ilaçlarla kontrol altına alınması, ek hastalıkları olması durumunda diyabet gibi kan şekerlerinin düzenlenmesi, hamilelikte sıkı takip ve gerekli hastalarda 12. haftadan itibaren düşük doz aspirin başlanması ile oluşabilecek olumsuz sonuçlar minimuma indirilmeye çalışılır.
Anne Adayları İçin Öneriler
• Düzenli doktor kontrollerinizi ihmal etmeyin
• Tansiyonunuzu evde de ölçerek takip edin
• Tuz tüketimini kısıtlayın
• Dengeli ve sağlıklı beslenin
• Aşırı kilo alımından kaçının
• Ani şikayetlerinizde (baş ağrısı, bulantı, kusma, görme bozukluğu, üst karın ağrısı, ani şişlikler, solunum sıkıntısı vb.) hemen sağlık kuruluşuna başvurun.
Doğum Sonrası Takip
Doğum sonrası tansiyon takibine devam edilerek, gerekirse ilaçlar veya dozları değiştirilebilir.
Bazı hastalarda tansiyon normale dönmeyip kalıcı hipertansiyon gelişebilir.